Transcription: 4 obchodzili lub obiegali pola z płonącemi pochodniami, by, jak mówiono, przyzwyczaić zboże do błyskawic, a dawniej oczywista w tym celu by spowodować burze wiosenne, którym lud przy- pisuje wielce dodatni wpływ na na zboża.        Obchodzenie pól zastąpił z czasem Kościół procesjami po polach, w czasie których święcono i błogosławiono pola. Nic przeto dziwnego, że z temi procesjami wiosennemi mogły się powiązać  przeżytki dawnych zwyczajów wiosennych. Np. z najuroczystszą z takich procesji wiosennych, a mianowicie procesją Bożego Ciała wiąże się słynny Konik Zwierzyniecki w Krakowie. Obchód to ogólnie znany, więc go nie będę Państwu przypominać, nie wszyscy pewno jednak wiedzą, że całkiem bardzo podobne obchody występują na wiosnę w Niemczech, Belgji, Francji, Hiszpanji i innych krajach nawet hen gdzieś aż w Tybecie i Turkestanie dzis. Turkiestan, region w Azji Środkowej. W jednych miejscach np. prowansalskim mieście Aix tzw. tańczące Koniki biorą podobnie jak w Krakowie udział w procesji Bożego Ciała, gdzieindziej znów występują te koniki ...tańczące, szalone,czy jak je tam jeszcze inaczej zowią, w całkiem świeckich obchodach majowych wiosennych. Zresztą i u nas znajdzie się odpowiednik dla Konika Zwierzynieckiego choćby w tzw. „ Koniarzu “. Jest nim  siedzący  na wystruganym z patyka koniu usmolony, przepasany  powrósłem chłopiec, objeżdżający w kwietnią niedzielę chałupy w okolicach Olkusza i Trzebini,  prawiący pozornie niedorzeczną ale  pełną starych  motywów  orację i zbierający za nią datki od gospodyń. Tak szerokie występowanie obchodów z konikami obala naturalnie to tłumaczenie Konika Zwerzynieckiego, które                                                                                          134

Transcription: 3 nikt nie dojrzał widział. Marszałkowie w białych spódnicach, męskich kapotach i męskich  capkach , przystrojonych kwieciem,  przepasają się czerwonymi pasami i otoczywszy królewnę obchodzą z nią granice swej wioski. Podczas obchodu śpiewają :                       gdzie królewna chodzi,                       tam siępszeniczka rodzi,                       gdzie królewna nie chodzi,                       tam pszeniczka nie rodzi. Chłopcom nie pozwalają brać udziału w obchodzeniu pól, a gdy który podbiegnie bliżej by zobaczyć królewnę marszałkowie odpędzają go śpiewając :                        Ja myślałam żeś ty panicz                          kazałabym kura zabić                             Ale widzę żeś ty  rura                                 Pożal Boże mego kura. Dopiero gdy obchodzenie pól ma się ku końcowi chłopcy z  przystankiem i muzyką wy · zbliżają się do orszaku królewny i zaczynają się tańce pod gołem niebem. Po powrocie do wsi wstępują wszyscy do któregoś z zamożniejszych gospodarzy ze śpiewem :                     Na maj królewna chodziła.                                         A cóż na maju robiła?                                          Zielone wino sadziła!                                           A cóż nad winem mówiła?                                            Rośnij że wino wysoko,                                              Puszczaj korzenie głęboko,                                                Zielone liście szeroko itd. Gospodarz zaprasza następnie orszak na  poczęstunek i zabawę do stodoły, królewnę  sadzajątam na ... położonej na stole i dopiero wówczas zdejmują ... z jej głowy.           Z obrzędowym obchodzeniem pól wiążąe się ...niekiedy stara dawna  magja deszczowa : .... W niektórych okolicach chłopcy 133

Transcription: 2 tym Nowym Latkiem, składając życzenia i zbierając wzamian datki. O wiele pełniej zachował się zwyczaj  sprowadzania  do wsi już nie  maika – gałęzi  kolejność słów zamieniona  ale całego drzewa maja u naszych pobratymców Czechów. Na Morawach np. w każdej wsi ustawiają po kilka wysokich słupów, których ... wierzchołki zdobią  różnokolorowe wstążki. Poszczególne wioski rywalizują ze sobą  wysokością swoich majów, dookoła których odbywają się tańce i zabawy w  czasieod początku  maja do Zielonych Świątek. Niszczenie drzew na maje było niegdyś w  Lechach tak znaczne, że już w r.  1741 wydano nawet zakaz ich stawiania, ale mimo tego zakazu w wielu okolicach i do dziś one przetrwały. Zielonemu wierzchołkowi majowego drzewa przypisywano szczególną siłę i na tem tle zjawiła się zabawa polegająca na wdrapywaniu się na gładki słup by zdobyć koronę  maja . Przed trzydiesztu kilku laty stawiano takie gładkie słupy z uwieszanymi  koło ich wierzchołka nagrodami w Warszawie na Mokotowskim polu na  w czasie wielkanocnych zabaw ludowych, będących odległym i bardzo już  zmienionym  przeżytkiem obchodów wiosennych.          Podobnie jak nasz maik z gałęzi zastąpił występujące jeszcze  gdzieindziej drzewo majowe, tak samo i lalka na naszym maiku, zwana jeszcze królową lub królewną, zastąpiła żywe upostaciowienie wiosny, jakim była przybrana zielenią  dziewczynk , obchodząca nie tylko domy ale i pola  użytkowe . Świadczy o tem tak zwane obchodzenie pól z królewną, które jeszcze przed 50 laty odbywało się na Podlasiu w Zielone Świątki, a może w niektórych wsiach i do dziś się jeszcze odbywa. Dziewczęta  wiejskie  wybierają tam jedną z najmłodszych na  krolewnę a 6 do 8 starszych na jej marszałków. Królewnę ubierają w jasną sukienkę,  przepasują  czerwoną lub niebieską wstęgą, na głowę wkładają koronę z ruty, lilji i barwinku a potem nakrywają głowę zasłonątak aby twarzy królewny132

Transcription: w Radjo dopisek na marginesie Stanisław Poniatowski x 3/V 1927 dopisek na marginesie O maiku  i wiosennych zwyczajach ludowych Omawiając na tem miejscu przed dwoma tygodniami wielkanocne zwy- czaje ludowe wyjaśniałem Państwu, że są one pozostałością po dawnych zwyczajach wiosennych, któremi nasi pogańscy przodkowie witali nowy rok gospodarczy, rozpoczynający się na wiosnę wraz z przebudzeniem się całej przyrody do nowego  życia.  Na Wielkanoc, przypadającą zazwyczaj wczesną wiosną,  przeniosła  się jednakże tylko niewielka część dawnych zwyczajów wiosennych, większość ich występowała bowiem dopiero w pełni wiosny, w maju, i dlatego bądź przetrwały one jako zwyczaje majowe bądź powiązały się z czasem ze świętami, przypadającemi zwykle w maju lup lub na początku czerwca jak Wniebowstąpienie Panskie, Zielone Świątki i Boże Ciało. W dzisiejszym  odczycie  opowiem Państwu o niektórych ważniejszych zwyczajach ludowych, występujących właśnie w zaznaczonym wymienionym okresie majowym.            Podstawą ideową zwyczajów wiosennych wiosennych jest z jednej strony chęć prze- lania na ludzi i dobytek sił przyrody, manifestujących się w zieloności wiosennej, przez zetknięcie z tą zielonością, a z drugiej strony chęć zapewnienia uprawianym roślinom najpomyślniejszych warunków rozwojowych  drogą dokonywania czynności, podobnych do  tých  procesów naturalnych, które jak np. deszcz sprzyjają wegetacji roś- linnej.          Skoro już samo zetknięcie ze świeżą zielenią wiosenną miało przelewać zawarte w niej siły, więc zrozumiałem jest majenie tą zielenią i ludzi, biorących udział w obchodach i zwierząt domowych, a nawet domów, zabudowań i studni, jak to u nas powszechnie ma miejsce na Zielone Świątki. Zanim jednak nadejdzie to  ogólnemajenie na Zielone Świątki już znacznie wcześniej bo w niektórych okolicach już we Wtorek Wielkanocny odbywa się radosne wprowadzanie młodej zieleni do wsi w obchodzie, zwanym Maikiem, Gaikiem albo Nowym Latkiem. lub Zazwyczaj Dziewczęta rzadziej chłopcy przystrajają wstążkami zieloną gałąź, umieszczają na jej wierzchołku lalkę mającą przedstawiać królowę wiosny, i obchodzą chaty z                                                                                                            131

Description: A manuscript illuminated book listing the names of men from the parish of Norton on Derwent, who died in World War 1.

Description: A manuscript illuminated book listing the names of men from the parish of Norton on Derwent, who died in World War 1.

Description: A manuscript illuminated book listing the names of men from the parish of Norton on Derwent, who died in World War 1.

Description: Leidraad is het zakboekje van J.D. Meerwaldt, mijn opa (moeders zijde) welke ver voor mijn geboorte is overleden. Vanwege de verhuizing van mijn vader is het familiearchief in mijn bezit gekomen. De oudste foto is de lichting van 3 maart 1913, maar in het zakboekje staat dat JD van lichting 1914 is. J.D. Meerwaldt ingelijfd op 19 januari 1914 bij het 7e Regiment Infanterie. Uiteindelijk als sergeant terechtgekomen bij het Mitrailleurspeleton, 7e Reg Inf. 4e divisie in de kloosterkazerne te Tilburg. Zijn broer C.H.P. Meerwaldt is ingelijfd in het 7e Depot Bataljon, 7e Regiment 2e Sectie in de Oranje Nassau kazerne te Amsterdam. Tussen de foto's zit een kaart van CHP aan JD. || Zakboekje en diverse foto's. || || Front || Groepsfoto || Lichting 1913 || Photograph || || Lichting 1913 || Back || || Blijkbaar worden de honden die de Mitrailleurkarren trekken gekoppeld aan personen. || Billy || || Staboom Billy || Front || || Staboom Billy || Back || || Foto gemaakt bij de Oranje Nassau Kazerne || Front || 52.3623492,4.913361699999996 || Kaart Cor || || Back || Kaart Cor || || De dame op de foto is waarschijnlijk de zus van JD, Maria Hendrika Meerwaldt * 29-03-1902 + 26-07-1968 || Met zus || || Zakboekje || Official document || Zkboekje van het Ministerie van oorlog

Description: Stanisław Poniatowski (1884-1945), O wiosennych zwyczajach ludowych. Notatki do wykładu, strona 4

Description: Stanisław Poniatowski (1884-1945), O wiosennych zwyczajach ludowych. Notatki do wykładu, strona 3

Description: Stanisław Poniatowski (1884-1945), O wiosennych zwyczajach ludowych. Notatki do wykładu, strona 2

Description: Stanisław Poniatowski (1884-1945), O wiosennych zwyczajach ludowych. Notatki do wykładu, strona 1